سلسلههای بزرگ ایران بعد از اسلام
از طاهریان تا پهلوی؛ ۱۳ سلسله که تاریخ ایران را رقم زدند
طاهریان
نخستین سلسله ایرانی بعد از اسلام که توسط طاهر ذوالیمینین تأسیس شد. پایتخت آن نیشابور بود و زمینهساز استقلال ایران از خلافت عباسی شدند.
- پایتخت: نیشابور
- بنیانگذار: طاهر ذوالیمینین
- دوره: ۸۲۰ تا ۸۷۲ م
صفاریان
سلسلهای قدرتمند که توسط یعقوب لیث صفاری تأسیس شد. آنها با گسترش قلمرو تا افغانستان و هند، یکی از بزرگترین امپراتوریهای ایرانی را ساختند.
- پایتخت: زَرَنگ
- بنیانگذار: یعقوب لیث صفاری
- دوره: ۸۶۱ تا ۱۰۰۳ م
سامانیان
دوران طلایی فرهنگ و ادب فارسی. سامانیان با حمایت از شاعران و دانشمندان، زمینهساز رنسانس ایرانی شدند. رودکی، فردوسی و ابن سینا در این دوران ظهور کردند.
- پایتخت: بخارا
- بنیانگذار: سامانخدا
- دوره: ۸۱۹ تا ۱۰۰۵ م
آل بویه
سلسلهای از تبار دیلمیان که بر بخشهای غربی ایران و عراق حکومت کردند. آنها با تسخیر بغداد، خلافت عباسی را تحت کنترل خود درآوردند.
- پایتخت: شیراز، بغداد
- بنیانگذار: علی بن بویه
- دوره: ۹۳۴ تا ۱۰۶۲ م
غزنویان
امپراتوری قدرتمندی که توسط سلطان محمود غزنوی تأسیس شد. آنها بر بخشهای بزرگی از ایران، افغانستان و شمال هند حکومت کردند و حامی فرهنگ و هنر بودند.
- پایتخت: غزنین
- بنیانگذار: سلطان محمود
- دوره: ۹۷۷ تا ۱۱۸۶ م
سلجوقیان
یکی از بزرگترین امپراتوریهای جهان اسلام که توسط طغرل بیک تأسیس شد. سلجوقیان با ورود به ایران، معماری، هنر و علم را شکوفا کردند و نظامیهها را ساختند.
- پایتخت: اصفهان، همدان
- بنیانگذار: طغرل بیک
- دوره: ۱۰۳۷ تا ۱۱۹۴ م
خوارزمشاهیان
سلسلهای قدرتمند که در برابر حمله مغول ایستادگی کرد. آنها بر خوارزم و بخشهای بزرگی از ایران حکومت کردند و با حمله چنگیزخان مغول روبرو شدند.
- پایتخت: گرگانج
- بنیانگذار: قطبالدین محمد
- دوره: ۱۰۷۷ تا ۱۲۳۱ م
ایلخانان
دولت مغولی ایران که توسط هلاکوخان تأسیس شد. ایلخانان با پذیرش اسلام، به تدریج با فرهنگ ایرانی هماهنگ شدند و شهرهایی مانند تبریز و مراغه را آباد کردند.
- پایتخت: تبریز، سلطانیه
- بنیانگذار: هلاکوخان
- دوره: ۱۲۵۶ تا ۱۳۵۳ م
تیموریان
سلسلهای که توسط تیمور لنگ تأسیس شد. آنها با ساخت بناهای عظیم در سمرقند و هرات، دوران شکوفایی هنر و معماری را رقم زدند و شاهکارهایی مانند گور امیر را ساختند.
- پایتخت: سمرقند، هرات
- بنیانگذار: تیمور لنگ
- دوره: ۱۳۷۰ تا ۱۵۰۷ م
صفویان
بزرگترین سلسله ایران بعد از اسلام که توسط شاه اسماعیل یکم تأسیس شد. صفویان با رسمی کردن مذهب تشیع، هویت جدیدی به ایران بخشیدند و اصفهان را به پایتختی باشکوه تبدیل کردند.
- پایتخت: تبریز، قزوین، اصفهان
- بنیانگذار: شاه اسماعیل یکم
- دوره: ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ م
افشاریه
سلسلهای که توسط نادرشاه افشار تأسیس شد. نادرشاه با شکست افغانها و عثمانیها و فتح هند، یکی از بزرگترین امپراتوریهای ایران را بازسازی کرد.
- پایتخت: مشهد
- بنیانگذار: نادرشاه افشار
- دوره: ۱۷۳۶ تا ۱۷۹۶ م
قاجاریه
سلسلهای که توسط آقا محمدخان قاجار تأسیس شد و تهران را به پایتختی برگزید. دوران قاجار با تحولات سیاسی، جنگهای ایران و روس، عهدنامههای ترکمانچای و گلستان، و ظهور جنبش مشروطه همراه بود.
- پایتخت: تهران
- بنیانگذار: آقا محمدخان قاجار
- شاهان: فتحعلیشاه، ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه
- دوره: ۱۷۹۴ تا ۱۹۲۵ م
پهلوی
آخرین سلسله سلطنتی ایران که توسط رضاشاه پهلوی تأسیس شد. دوران پهلوی با مدرنیزاسیون، صنعتی شدن، کشف منابع نفت، اصلاحات ارضی، انقلاب سفید و تغییرات بنیادین در ساختار اجتماعی همراه بود.
- پایتخت: تهران
- بنیانگذار: رضاشاه پهلوی
- شاهان: رضاشاه، محمدرضاشاه
- دوره: ۱۹۲۵ تا ۱۹۷۹ م
تداوم تمدن ایرانی
پس از ورود اسلام، تمدن ایرانی نه تنها از بین نرفت، بلکه با تلفیق با فرهنگ اسلامی، به اوج جدیدی از شکوفایی در علم، هنر و ادب رسید. از طاهریان تا پهلوی، ۱۳ سلسله هر کدام به نوعی بر غنای این تمدن افزودند.
